Czy da się zrozumieć malarstwo abstrakcyjne, nie będąc artystą abstrakcyjnym? Da się, ale potrzeba do tego zupełnie zmienić sposób myślenia o sztuce i patrzenia na dzieło malarskie. Najlepiej posłuchać samego ojca tego nurtu – Wassilyego Kandinskyego.

Gdy po wyjściu z galerii wasz komentarz na temat oglądanych dzieł brzmi: „ale bohomazy i bazgroły” lub „sam bym namalował(a) coś takiego”, to znaczy, że albo trafiliście na bardzo kiepską wystawę, albo na ścianach powieszono płótna abstrakcjonisty. Dlaczego większość osób, które interesują się malarstwem hobbystycznie lub całe grono ozięble spoglądających na sztukę nie przepada za tym XX-wiecznym nurtem? Prawdopodobnie dlatego, że przez wieki i dzieła mistrzów zostaliśmy przyzwyczajeni do roli sztuki, którą jest odtwarzanie natury. To dlatego dajmy na to Platon chętnie umieściłby artystów w ostatnim kręgu piekieł, ponieważ jego zdaniem mimetyczne przedstawianie rzeczywistości nie idzie w parze z prawdą. Idea stołu została najpierw zbezczeszczona przez stolarza, a potem przez malarza. Artyści abstrakcyjni zerwali niejako z odtwarzaniem świata realnego, na rzecz świata prawdziwego, tzn. pochodzącego z nich samych, zbliżonego do idei.

Do góry nogami

Już na wstępie warto sobie zdać sprawę, że malarstwo abstrakcyjne ma wiele odmian i stylów, które zwykle były tworzone przez kolejnych artystów wywodzących się z różnych kręgów artystycznych, narodowościowych etc. Sam Kandinsky odnosił się do terminu „abstrakcjonizm” z rezerwą. Przyjęło się uważać to malarstwo za niefiguratywne. Jak głosi anegdota Kandinsky miał zobaczyć pewien obraz przedstawiający dziwną, inspirującą kompozycję. Okazało się, że było to jego własne dzieło powieszone do góry nogami. Później autor O pierwiastku duchowym w sztuce napisał, że „przedmioty niszczą obrazy”*.

Wassily Kandinsky, Pejzaż zimowy
Wassily Kandinsky, Pejzaż zimowy

Malarstwo abstrakcyjne dzieli się na geometryczne i niegeometryczne. Do tego pierwszego zalicza się np. malewiczowski suprematyzm, czyli ograniczenie dzieła do kilku barwnych figur geometrycznych. Abstrakcjonizm niegeometryczny wyraża m.in. abstrakcyjny ekspresjonizm czy action painting – malarstwo pozbawione reguł, często będące efektem gestów przypadkowego, spontanicznego rozprowadzania farby.

Tajemnicze życie kolorów

Wassily Kandinsky, Bez tytułu (Pierwsza abstrakcja), 1910
Wassily Kandinsky, Bez tytułu (Pierwsza abstrakcja), 1910

Co więc powinna wyrażać sztuka, jeśli nie ma być figuratywna? Spójrzmy na to zagadnienie z innej strony. Najbardziej abstrakcyjną dziedziną sztuki jest muzyka, ponieważ nie odtwarza ona rzeczywistości i składa się z umownego zapisu dźwięków. Co prawda, np. Cztery pory roku Vivaldiego są muzyczną interpretacją pór roku, to jednak działają na nasze umysł za pomocą pewnego rodzaju skojarzeń: surowe, wysokie dźwięki to zima, ciepłe tony to lato itp. Dla Kandinskyego muzyka była bardzo istotnym bodźcem. Według niego:

„Kolor jest klawiaturą, oczy są harmonią, dusza to pianino z wieloma strunami. Artysta zaś jest ręką, która dotyka tego czy innego klawisza, by wywołać wibrację w duszy”.

W związku z tym obrazy abstrakcyjne odzwierciedlają emocje, stan duszy i siły mistyczne, czyli wewnętrzny świat artysty. Kandinsky wyrażał to za pomocą barw i form. Kolory traktował on tak, jak muzyk traktuje dźwięki. Za pomocą kształtów i barw potrafił stworzyć zupełnie inną rzeczywistość niż ta widziana na co dzień i poznawana zmysłami. O barwach mówił, że wiodą one „tajemnicze życie”.

Wassily Kandinski, Several circles
Wassily Kandinski, Several circles

Co zrobić, by zrozumieć malarstwo abstrakcyjne? Odpowiada Wassily Kandinsky:

„Użycz uszy muzyce, otwórz oczy na obrazy i… przestań myśleć! Zapytaj tylko siebie, czy te prace pozwoliły ci przechadzać się po dotychczas nieznanym świecie. Jeśli odpowiedź brzmi tak, to czego chcesz więcej?”

*Źródło cytatów, tłumaczenie własne.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *