Scena narodzenia Jezusa była często podejmowana w malarstwie każdej epoki. Wizje artystów w większości nie odbiegały znacząco od przekazu ewangelistów, choć często różniły się stopniem wykorzystania pewnych motywów. Wśród przedstawień idealnie nadających się na kartki świąteczne, są i takie, które niekoniecznie wprowadzają radosny nastrój świąt.

Brzydkie dzieciątko

Wiele dzieł o tematyce Bożego Narodzenia zawiera stajenkę, Świętą Rodzinę oraz aniołów, którzy adorują Dzieciątko. Często w tle pojawiają się zwierzęta (wół i osioł) lub pasterze. Scena pokłonu Trzech Mędrców była równie wdzięcznym motywem, po który sięgali najwięksi, np. Pieter Bruegel Starszy (namalował trzy różne dzieła). Jednak największym wyzwaniem dla twórców okazywała się postać Dzieciątka. W tym względzie możemy odnaleźć całe spektrum różnych przedstawień noworodka. Na niektórych jest to zupełnie duże, kilkuletnie dziecko, ujęte w nietypowej, wystudiowanej pozie, jak na obrazie Lorenzo Costy. Ten renesansowy malarz ukazuje nowonarodzonego, śpiącego Chrystusa w pełnej wdzięku i harmonii leżącej pozycji.

lorenzo costaLorenzo Costa, Święta rodzina

Według wielu malarzy mały Jezus, jak to na Syna Bożego przystało, tuż po urodzeniu jest w stanie błogosławić, siedzieć, a nawet stać – wyobraźnia malarzy nie znała granic. Liczyło się przede wszystkim przesłanie, zwrócenie uwagi na doniosłość tego wydarzenia, a nie na biologiczne prawdopodobieństwo. Wiele do życzenia może pozostawiać także uroda Dzieciątka, które bywa albo dosyć pulchne (vide: Madonna z Dzieciątkiem Albrechta Dürera), albo przypomina zupełnie dorosłą osobę, jak na licznych obrazach Jana van Eycka.

Jan_van_EyckJan van Eyck, Madonna kanonika van der Paele

Maryja z wielkim cycem

Wśród przedstawień o tej tematyce możemy natknąć na dosyć lubieżną formę przedstawienia autorstwa Jean’a Fouquet’a. Jego Madonna z dzieciątkiem wśród aniołów zaskakuje śmiałością wizji. W średniowieczu i renesansie przedstawienie Matki Boskiej z obnażona piersią symbolizowało macierzyństwo i matczyną miłość, ale nikt nie pokusił się o tak erotyczne ukazanie tego symbolu. Maryja posiada królewskie insygnia, ma modną w XV wieku fryzurę z wysokim czołem, jednak to wyzywające, czerwone usta oraz biust rozsadzający gorset musiały budzić wówczas kontrowersje. Zwykle na obrazach symbolicznie obnażano prawą pierś, tu Matka Boska pokazuje lewą. Lewa strona zaś jednoznacznie była przeznaczona dla grzeszników i złych mocy. Nie bez znaczenia jest również kontekst polityczny Dyptyku z Melun, który wskazuje na erotyczny charakter tego dzieła o tematyce religijnej. Warto dowiedzieć się więcej o romansie donatora i modelki, by w pełni zrozumieć wydźwięk obrazu.

Madonna and Child surrounded by Angels, by Jean Fouquet Jean Fouquet, Madonna z Dzieciątkiem wśród aniołów

Dzieciątko na krzyżu

Inną grupą szokujących wizji są dzieła, które łączą narodziny Jezusa z jego męczeńską śmiercią. Wizje małego Chrystusa tulącego krzyż lub otoczonego tzw. arma Christi pojawią się w malarstwie barokowym (vide: Cornelio Shut, Śpiące Dzieciątko Jezus). Było to nawiązaniem do średniowiecznych mistyków, którzy uważali, że myśli małego Jezusa koncentrowały się wokół jego zbawczej śmierci. Takim przykładem jest dzieło nieznanego artysty z XVIII wieku, na którym Jezus śpi na krzyżu w otoczeniu czterech aniołów.

Jezus na krzyżu
Najbardziej kontrowersyjnym dziełem utrzymanym w tematyce korespondencji narodzin i śmierci Chrystusa jest obraz współczesnego artysty Eugeniusza Muchy. Ten obraz posądzany o herezję (niesłusznie) przedstawia Matkę Boską, która rodzi ukrzyżowanego Chrystusa. Dosadność i uproszczenie odziera cud Bożego Narodzenia z aniołkowo-radosnego sztafażu. Matka Boska nie jest tu przedstawiona jako skromna dziewica, lecz wręcz demoniczna postać. Obraz może budzić wiele kontrowersji, ale wskazuje na fundamentalny dla chrześcijaństwa fakt męczeńskiej śmierci Syna Bożego, który po to właśnie przyszedł na świat.

Mucha Boże NarodzenieEugeniusz Mucha, Boże Narodzenie

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *