Antonello_da_Messina_UkrzyżowanieCo wyróżnia wizje ukrzyżowania Chrystusa stworzoną przez Antonella da Messinę od wielu innych? Dla jednych mogą to być konwulsyjnie poskręcane ciała łotrów, wyjątkowo zawieszonych na drzewach, kontrastujące ze spokojem i szlachetnością Mesjasza. To także bardzo postępowe ujęcie ludzkiej anatomii, przejawiające się nawet w przedstawianiu połamanych goleni. Ale dla uważnych bardziej interesujący będzie pejzaż, rozpościerający się za sceną ukrzyżowania.

Krajobraz został namalowany w charakterystycznym, flamandzkim stylu, wyróżniającym się harmonijną kompozycją i dbałością o szczegół. Ten obraz, choć stworzony przez Sycylijczyka, jest wyraźnie inspirowany malarstwem niderlandzkim. Nie ma tu miejsca na ewangeliczne ciemności, zmarłych powstających z grobów, trzęsienia ziemi, strach oprawców i rozpacz towarzyszy Jezusa. Gdyby zasłonić ukrzyżowanych, będziemy mieć do czynienia z sielskim krajobrazem, orszakiem wracającym do miasta i lasem obfitym w zwierzynę. Jedynym na drugim planie znakiem tego, co się wydarzyło jest postać samotnego żołnierza (u podnóża krzyża Chrystusa) trzymającego włócznię – przekazy apokryficzne określają go mianem Longinusa.

Na samym dole, tuż przy ramie obrazu, znajdują się dosyć istotne elementy, które łatwo przeoczyć, wobec doniosłości sceny męki pańskiej i szczegółowości pejzażu. Są to cztery detale, kolejno patrząc od lewej: puszczyk, czaszka, zając i zwój papieru. Sowa, która przysiadła na samotnej gałązce, posiada wiele znaczeń. Przez egzegetów biblijnych jest uważana za zwierzę nieczyste. Puszczyk namalowany za dnia nie konotuje nic dobrego. W scenach pasyjnych symbolizuje naród żydowski, który odwrócił się od wiary w Jezusa jako Mesjasza, tak jak sowa odwraca się od światłości dnia. Ludzka czaszka z wypełzającym z oczodołu wężem także ma swoją motywację w przedstawieniach śmierci Zbawiciela. Golgota z greckiego to dosłownie „czaszka” (nasza polska nazwa „kalwaria” wzięła się z łaciny). Zgodnie z biblijnymi egzegetami, w tym miejscu miał zostać pochowany Adam. Czaszka wiec symbolizuje pierwszego człowieka oraz grzech pierworodny, sam Chrystus zaś bywa nazywany Nowym Adamem. Zając to nie tylko skomercjalizowany znak Świąt Wielkanocnych, lecz posiada głębsze znaczenie. Symbolizuje on odradzające się życie, zwiastując tym samym przyszłe zmartwychwstanie Syna Bożego.

Artysta zamieścił na obrazie swoją wizytówkę. Ukrzyżowanie należy do niewielu sygnowanych dzieł malarza. Inskrypcja na zwoju papieru położonym na drewnie – pozostałości po innym krzyżu, głosi: „1475 Antonello Messina mnie namalował”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *